Biblia nie mówi nic o duszy nieśmiertelnej; stwierdzają to nie tylko bibliści, ale także badacze dziejów myśli ludzkiej  (por. np. W. Tatarkiewicz, "Historia filozofii", t. I, wyd. 5, 1959, s. 244). Natomiast nauka o nieśmiertelności duszy jest właściwa różnym religiom pogańskim. Śmierć jest czymś tak niepojętym, że nie mogła i nie może się pomieścić w umysłach ludzi. "Oto ten człowiek był żywy, rozmawiał z nami, a teraz oto leży martwy - niemożliwe, żeby już nie istniał" - rozumują. To przekonanie dawało upust bogatej wyobraźni, różnej u różnych ludów i kultur i stało się źródłem różnych przekonań o życiu po śmierci (por. H. Coward red., "Życie po śmierci w wielkich religiach", 2003). 

Niestety od wieków nauka o nieśmiertelności duszy stanowi też jeden z ważnych dogmatów niektórych odłamów chrześcijaństwa. Okazuje się jednak, że wybitni uczeni bibliści - wyznawcy tej nauki nie  prezentują jej w swoich opracowaniach biblistycznych. Wartościowy "Słownik teologii biblijnej" pod redakcją Xaviera Leona-Dufoura, w przekładzie biskupa K. Romaniuka (wyd. 3., Pallottinum, Poznań 1990) w obszernym artykule o duszy (s. 238-241; por. też s. 1136) nic na ten temat nie pisze. Także w "Słowniku niektórych pojęć biblijnych", dołączonych do Biblii Tysiąclecia (wyd. 3., 1980, s. 1421-1428) nie znajdujemy o tym najmniejszej wzmianki. Podobnie jest w wielu innych książkach, np. w cytowanym już znakomitym dziele F. Rieneckera i G. Maiera (s. 180-182); w "Praktycznym słowniku biblijnym" pod red. A. Grabner-Haidera, 1994, s. 279 itd. itd.

W "Katechizmie kościoła katolickiego"  (wyd. 2., 2002) czytamy sensownie o duszy, np. na s. 97: "Pojęcie dusza często oznacza w Piśmie Świętym życie ludzkie lub całą osobę ludzką. Oznacza także to wszystko, co w człowieku jest najbardziej wewnętrzne i najwartościowsze; to, co sprawia,  że człowiek jest w sposób szczególny obrazem Boga: dusza oznacza zasadę duchową człowieka"; dowodziliśmy już, że to właśnie wynika z przekazów biblijnych. Oprócz tego pisze się jednak w "Katechizmie" o nieśmiertelności duszy jako o czymś oczywistym (p. np. s. 96, 97, 247, 255, 416 itd.), bez żadnego uzasadnienia.

Brak poparcia w Biblii

Widocznie dogmat ten nie jest pochodzenia biblijnego, skoro nie ma go ani w Biblii, ani w opracowaniach, dotyczących jej - te wyraźnie jej przeczą. I tak jest w rzeczywistości - naukę o duszy nieśmiertelnej stworzył wielki starożytny pogański filozof grecki Platon, który żył w latach 427-347 przed nową erą. Jego idealistyczna filozofia wywarła wielki wpływ na rozwój abstrakcyjnej umysłowości zarówno w starożytności jak i w średniowieczu (o duszy p. np. W. Tatarkiewicz, "Historia filozofii", t. III, 1959, s. 577-578; J. Legowicz, "Zarys historii filozofii", 1976, s. 597). W dziełach Platona, np. w dialogu "Fedon" nauka o duszy nieśmiertelnej była konsekwencją jego filozofii idei - rzeczywistością według Platona nie są rzeczy czy istoty realnie istniejące wszędzie wokół nas, ale ich idee, które są wieczne i nieśmiertelne: "Umieranie to jest to, że ciało uwolnione od duszy staje się, z osobna, ciałem samym w sobie, a z osobna znowu dusza wyzwolona z ciała sama istnieje dla siebie"; "... i o to właśnie chodzi filozofom, o wyzwolenie i oddzielenie duszy od ciała"; "Zatem z wszelką pewnością ... dusza jest nieśmiertelna i niezniszczalna i rzeczywiście będą nasze dusze w Hadesie" (Platon, "Fedon", w: Dialogi, 1993, s. 234, 238, 284).

Jakże wymownie brzmią słowa z polskiego przekładu cytowanego już dzieła Rieneckera i G. Maiera (red. ks. prof. dr hab. W. Chrostowski): "Jeżeli pamiętamy, że dusza oznacza zawsze całego człowieka, wyraźnie widać, że Biblia nie może być zainteresowana żadną teorią, która by abstrahowała od całości człowieka, toteż nie zna wymyślonego przez filozofię i reprezentowanego przez niektóre religie poglądu o egzystencji duszy samej w sobie, czyli bez związku z konkretnym człowiekiem" (s. 182).

Nauka ta, oparta na filozoficznej spekulacji, uległa w niektórych odłamach chrześcijaństwa chrystianizacji. Proces ten rozpoczęli tzw. apologeci wschodu - pierwsi filozofowie chrześcijańscy, którzy, wykształceni w helleńskiej, tzn. greckiej kulturze umysłowej, zasymilowali niektóre pojęcia filozofii greckiej (W. Tatarkiewicz, "Historia filozofii", t. I, s.  241). Zwani oni są także "Ojcami kościoła". Wymienić tu należy szczególnie Orygenesa (żył w latach 185- 254), Grzegorza Nysseńczyka (lata 325-394), św. Augustyna (lata 354-430). "Ewangelia nie była filozofią, ale apologeci wysnuli z niej filozofię" (W. Tatarkiewicz, tamże, t. I, s. 245). Problem duszy był jednym z głównych zagadnień, którym apologeci się zajmowali. Rozważania na ten temat prowadzili w całkowitym oderwaniu od przekazu Biblii. Idąc za Platonem uznali oni, że dusza jest czymś odrębnym od ciała, tworem niematerialnym; po okresie sporów i dyskusji stanęli na stanowisku, że jest ona nieśmiertelna (W. Tatarkiewicz, tamże , t. I, s. 245, 265n,  276).  

W ten sposób pojęta nauka o duszy, wypracowana tak wcześnie przez filozofów wczesnochrześcijańskich pod wpływem pogańskiej filozofii greckiej i przyjęta przez niektóre odłamy chrześcijaństwa, sprzeciwia się zasadniczo nauce Biblii, która - jak widzieliśmy - nigdzie nie mówi, że dusza jest jakimś tworem samoistnym, istniejącym niezależnie od ciała, a tym bardziej  nieśmiertelnym. Zdanie z książki "Biblia o człowieku" już cytowaliśmy. Biblia wyraźnie uczy, że nefesz 'człowiek' jest całością fizyczno-psychiczną, która podlega śmierci; nieśmiertelnym jest tylko Bóg: "jedyny, który ma nieśmiertelność..." (1 Tym 6:16; sim. ib. 1:17). 

Przecież już w ogrodzie Eden Bóg powiedział do człowieka: "Z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy tylko zjesz z niego, na pewno umrzesz" (1  Moj. 2:17). Wiemy, że człowiek nie usłuchał słów Boga, ale zakazany owoc zjadł i wskutek tego zaczął podlegać śmierci.

Wydaje się, że obecnie wyznawców przejętego od starożytnych Greków dualizmu duszy  i ciała uwiera jakby skrajność tej nauki; chętnie by ją chyba jakoś złagodzili, gdy piszą, że "dusza wyraża się poprzez ciało", albo kiedy przestrzegają przed "niebezpieczeństwem ścisłego oddzielenia ciała od ducha czy duszy" (A. Gruen OSB, W. Mueller, "Czym jest dusza?", Kraków 2010, s. 73; też s. 152, 154, Wyd. WAM). Czy już tysiące lat temu starożytni Izraelici nie rozumieli, że nefesz jest psychosomatyczną jednością? (por. G. von Rad, "Teologia Starego Testamentu", 1986, s. 128).  To znowu ciż autorzy występują z fantastycznym postulatem pisząc, "że zadaniem teologii jest połączenie platońskiej wizji nieśmiertelnej duszy z biblijną wizją zmartwychwstania" (tamże, s. 72).

Podsumowując należy stwierdzić, że wieloaspektowy temat duszy od dawna budził i wciąż budzi zainteresowanie. Jedynie jednak Biblia wypowiada się na ten temat w sposób spójny i konsekwentny.

Z nauką o nieśmiertelności duszy łączy się również niebiblijna nauka o tzw. życiu pozagrobowym, ale o tym w następnym odcinku.